Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukluk çağında başlayan ve bireyin dikkatini sürdürme, davranışlarını düzenleme ve dürtülerini kontrol etme becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB yalnızca hareketlilikle sınırlı değildir; öğrenme süreçlerini, akademik başarıyı, sosyal ilişkileri ve duygusal düzenlemeyi de etkileyen çok boyutlu bir durumdur.
DEHB, uygun değerlendirme ve bilimsel temelli müdahalelerle yönetilebilen bir süreçtir.
DEHB belirtileri bireyin yaşına ve gelişim düzeyine göre farklılık gösterebilir. En sık üç ana alanda gözlemlenir:
Dikkat Eksikliği
•Dikkatini uzun süre sürdürememe
•Akademik görevlerde çabuk sıkılma
•Detayları gözden kaçırma
•Planlama, organize olma ve zamanı yönetmede güçlük
•Günlük sorumlulukları unutma
Hiperaktivite
•Sürekli hareket halinde olma
•Uzun süre oturmakta zorlanma
•Sessiz ve sakin etkinliklerde güçlük
•Yaşa uygun olmayan düzeyde fiziksel hareketlilik
Dürtüsellik
•Sırasını beklemekte zorlanma
•Düşünmeden konuşma ya da davranma
•Kurallara uymada güçlük
•Sabırsızlık ve ani tepkiler
Bu belirtiler en az iki farklı ortamda (ev, okul, sosyal ortam) görülmeli ve işlevselliği belirgin şekilde etkilemelidir.
⸻
DEHB Türleri
DEHB, belirtilerin dağılımına göre üç farklı şekilde sınıflandırılır:
•Dikkat Eksikliğinin Ön Planda Olduğu Tip
•Hiperaktif / Dürtüsel Tip
•Bileşik Tip (Kombine Tip)
Her bireyde belirtilerin şiddeti ve görünümü farklı olabilir. Bu nedenle değerlendirme süreci bireysel olarak ele alınır.
⸻
DEHB’nin Nedenleri
DEHB’nin tek bir nedeni yoktur. Araştırmalar, bozukluğun ortaya çıkmasında şu faktörlerin etkili olabileceğini göstermektedir:
•Genetik yatkınlık
•Beyin gelişimi ve yürütücü işlevlerdeki farklılıklar
•Dikkat, dürtü kontrolü ve öz düzenleme mekanizmalarındaki nörobiyolojik süreçler
DEHB, ebeveyn tutumlarından ya da çocuğun isteyerek yaptığı davranışlardan kaynaklanmaz.
⸻
Tanı ve Değerlendirme Süreci
DEHB tanısı, yalnızca test sonuçlarına dayanarak değil; çok yönlü klinik değerlendirme ile konur. Değerlendirme sürecinde:
•Klinik görüşmeler
•Aile ve çocukla yapılan detaylı anamnez
•Gözlem formları
•Gerekli durumlarda dikkat ve performans testleri
•Okuldan alınan geri bildirimler birlikte ele alınır. Tanı, DSM-5 tanı ölçütleri doğrultusunda uzman tarafından belirlenir.
Amaç; çocuğun yalnızca belirtilerini azaltmak değil, akademik, sosyal ve duygusal alanlarda işlevselliğini artırmak ve güçlü yönlerini desteklemektir.
DEHB, doğru değerlendirme ve bilimsel temelli psikolojik destekle yönetilebilen bir durumdur. Erken dönemde sağlanan profesyonel destek, çocuğun kendini tanımasını, potansiyelini kullanmasını ve yaşam kalitesini artırmasını sağlar.