Davranış bozuklukları; çocuk ve ergenlerde yaş, gelişim düzeyi ve sosyal beklentilerle uyumlu olmayan, süreklilik gösteren ve bireyin akademik, sosyal ve aile içi işlevselliğini belirgin biçimde bozan davranış örüntüleriyle karakterize edilen psikopatolojik durumlardır. Bu davranışlar, yalnızca geçici uyum güçlükleri olarak değil; çoğu zaman duygu düzenleme, dürtü kontrolü ve sosyal biliş alanlarındaki güçlüklerin dışavurumu olarak değerlendirilir.

 

Davranış bozuklukları, erken ve doğru müdahale edilmediğinde çocuğun psikososyal gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir; bu nedenle kapsamlı klinik değerlendirme büyük önem taşır.

Davranış bozuklukları farklı şiddet ve biçimlerde ortaya çıkabilir. Klinik pratikte en sık gözlenen örüntüler şunlardır:

•Otorite figürlerine karşı sürekli karşı gelme ve kuralları reddetme

•Yoğun öfke tepkileri ve düşük dürtü kontrolü

•Fiziksel ya da sözel saldırganlık

•Sorumluluk almaktan kaçınma ve sınır ihlalleri

•Akran ilişkilerinde çatışma ve empati güçlükleri

•Okul ortamında uyum, disiplin ve akademik süreklilik sorunları

 

Davranış Bozukluklarının Türleri

• Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu (KOKGB): Süreğen inatlaşma, öfke ve otoriteye meydan okuma davranışları

•Davranım Bozukluğu: Başkalarının temel haklarına ve toplumsal kurallara ciddi düzeyde zarar veren davranışlar

•Dürtü Kontrolü ile İlişkili Bozukluklar: Öfke patlamaları ve davranış inhibisyonunda belirgin güçlük

•Uyumla İlişkili Davranış Sorunları: Yaşam değişikliklerine aşırı ve işlev bozucu tepkiler

 

Her problem davranışın davranım bozukluğu olmadığı; ayrıntılı değerlendirme yapılmadan tanı konulamayacağı unutulmamalıdır. Davranış, çoğu zaman çocuğun ifade edemediği duyguların davranışsal yansımasıdır.

Davranış bozukluklarının tedavisinde bireyselleştirilmiş ve kanıta dayalı psikoterapi yaklaşımları esas alınır. Klinik uygulamalarda özellikle:

•Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) temelli müdahaleler

•Duygu tanıma, duygu düzenleme ve dürtü kontrolü çalışmaları

•Davranışsal yapılandırma ve sınır koyma becerileri

•Sosyal beceri ve problem çözme eğitimleri

•Ebeveyn danışmanlığı ve aile rehberliği önemli bir yer tutar.

 

Temel amaç; davranışı bastırmak değil, davranışın işlevini anlamak ve çocuğun sağlıklı baş etme becerileri geliştirmesini desteklemektir.

Davranış bozuklukları, erken dönemde profesyonel destekle ele alındığında olumlu yönde değiştirilebilir. Bilimsel temelli psikolojik müdahaleler, çocuğun duygusal gelişimini güçlendirir, aile içi etkileşimleri düzenler ve sosyal uyumunu artırır.